Hersenvliesontsteking, meningitis
Een hersenvliesontsteking treedt plots op en kan levensbedreigend zijn. Maar wat is het precies? En hoe loop je het eigenlijk op?
Ziektebeeld
Hersenvliesontsteking of meningitis is een heftig verlopende ziekte. Kinderen kunnen daarbij in slechts enkele uren ernstig ziek worden. De verschijnselen zijn een gevoel van algeheel ziek zijn, met lusteloosheid en hoofdpijn. Kinderen vertonen geen intersse meer in hun omgeving, als een teken van hoe ziek ze zijn. Deze toestand gaat soms snel over in apathie of sufheid.
Koorts komt er altijd bij voor. De hoogte is wisselend, maar bij een hersenvliesontsteking die door bacteriën veroorzaakt wordt is de koorts bijna altijd hoog. Verder treedt er nekstijfheid bij op. Als het kind zit, kan het niet helemaal de kin op de borst brengen. Bij het zitten steunt hij daarbij met de armen achter zich op het bed. Dit is het zogenoemde driepootfenomeen. Het herkennen van nekstijfheid is soms ook voor artsen moeilijk en voor ouders wordt afgeraden een ziek kind hierop te testen. Bijkomende verschijnselen zijn afhankelijk van de leeftijd.
Soms verschijnen er op de huid kleine puntvormige bloedinkjes, die niet zijn weg te drukken als je er een glas tegen drukt (zie foto). Ze worden met een medische term petechiën genoemd. Bij meningokokkenziekte, een bloedvergiftiging door de meningokok bacterie kunnen deze vlekjes tot grotere gebieden samenvloeien. Deze puntvormige bloedinkjes kunnen dus zowel bij een hersenvliesontsteking, als bij een bloedvergiftiging door de menigokokkenbacterie voorkomen.
Zuigelingen. Zuigelingen met hersenvliesontsteking hebben vaak niet de bovengenoemde kenmerken. Zij hebben veel meer vage klachten, zoals geprikkeldheid, slecht drinken en een schommelende lichaamstemperatuur. Bij zuigelingen kan de fontanel bol staan. Onder normale omstandigheden ligt de fontanel als een baby rechtop wordt gehouden, wat dieper in een kuiltje op het hoofd. Door de hogere druk die er in het hoofdje is kan de fontanel naar buiten gaan staan. Het is een teken dat vaak wordt genoemd, maar het hoeft beslist niet altijd aanwezig te zijn, terwijl de baby toch een hersenvliesontsteking heeft. Je kan daar dus niet geheel op vertrouwen.
Ook bij zuigelingen wordt de zogenoemde luierpijn gezien. Hieronder verstaat men dat als tijdens het verschonen de beentjes in de heup worden gebogen en in de knietjes gestrekt, dit voor het kind pijnlijk is.
Complicaties. Een laat in het beloop van de ziekte optredend kenmerk is het voorkomen van stuipen, oftewel epileptische aanvallen.
Complicaties bij een door een bacterie veroorzaakte meningitis zijn aantasting van de gehoorzenuw, met doofheid, die enkelzijdig of dubbelzijdig optreedt. Ook hebben kinderen na een hersenvliesontsteking meer kans op het ontwikkelen van leer- of gedragsproblemen. In het ergste geval treedt er hierdoor een achterstand in hun geestelijke ontwikkeling op.
Als pasgeborenen of zuigelingen een meningitis hebben doorgemaakt, moet er extra op worden gelet dat er bij hen geen waterhoofd of hydrocefalus optreedt.
Oorzaken
Verwekkers van hersenvliesontsteking kunnen virussen en bacteriën zijn. De vormen veroorzaakt door bacteriën zijn het meest gevreesd. Dat is ook de reden dat in het Rijksvaccinatie programma hiertegen wordt gevaccineerd. Momenteel vindt vaccinatie plaats tegen Haemofilus influenzae type B, Meningokok groep C en tegen diverse Pneumokokken stammen.
Meningitis die door virussen veroorzaakt wordt heeft vaak een gunstiger beloop. Er is geen behandeling voor mogelijk. Toen er nog geen vaccinatie tegen bof was, werd een meningitis die door het bofvirus werd veroorzaakt regelmatig gezien.
Onderzoeken
Als de toestand van het kind het toelaat, wordt een ruggenprik of lumbaalpunctie verricht. Hierbij wordt er hersenvocht afgetapt dat voor onderzoek naar het laboratorium wordt gebracht. Normaal is het vocht helder, maar bij een hersenvliesontsteking ziet het er troebel uit. Dit wordt veroorzaakt door de erin aanwezige witte bloedcelletjes. De aanwezigheid van neurologische verschijnselen, zoals stuipen, een verminderd bewustzijn GCS(Glasgow Coma Scale) score 0nder de tien of tekenen van een verhoogde hersendruk, maakt dat een ruggenprik pas wordt uitgevoerd nadat beeldvormend onderzoek via bijvoorbeeld een MRI heeft plaatsgevonden.
Tevens wordt er bloed afgenomen voor een bloedkweek en wordt er bloedonderzoek verricht.
Wanneer de artsen het kind te ziek vinden om een ruggenprik te ondergaan, maar er voldoende verdenking op meningitis bestaat, wordt er direct met antibiotica via een infuus begonnen.
Behandeling
De behandeling van een hersenvliesontsteking is altijd met antibiotica, die via een infuus worden gegeven.
Wanneer er een hersenvliesontsteking die door een virus wordt veroorzaakt blijkt te zijn, hebben antibiotica hierbij geen zin.
Veelgestelde vragen
Hoe komt mijn kind aan een hersenvliesontsteking?
Antwoord: De bacteriën die een hersenvliesontsteking veroorzaken, verblijven vaak gewoon in de neus- keelholte. Ze doen daar geen kwaad, maar kunnen ineens in de bloedbaan komen en daar in korte tijd voor een ernstige ziekte zorgen.
Hoe lang gaat de behandeling met antibiotica duren?
Antwoord: Het hangt ervan af welke bacterie de infectie veroorzaakt hoe lang de behandeling duurt.
Hoeveel kans is er op latere complicaties?
Antwoord: Late gevolgen van een doorgemaakte hersenvliesontsteking worden in meer of mindere mate bij ongeveer 10 procent van de kinderen aangetroffen. Belangrijk voor de prognose is hoe snel de ziekte herkend wordt en er met gerichte behandeling kan worden begonnen.
Meer weten
Dankzij de vaccinatie tegen de Haemofilus influenzae groep B (HiB) en meningokok groep C bacterie worden er geen vormen van hersenvliesontsteking meer door deze bacteriën gezien.
Er is een verschil tussen hersenvliesontsteking die veroorzaakt wordt door een meningokok en een bloedvergiftiging of sepsis door de meningokok. De laatste is een zeer heftig verlopend ziektebeeld waarbij kinderen in korte tijd zeer ernstig ziek worden. Een hersenvliesontsteking door een meningokok bacterie heeft een minder heftig beloop, ofschoon kinderen hierbij natuurlijk ook erg ziek zijn.
